آموزشی و علمی

رنگ فیوز ماشین و آمپر آن + تفاوت فیوز و کلید مینیاتوری

رنگ فیوز ماشین و آمپر آن + تفاوت فیوز و کلید مینیاتوری

فیوز و کلید مینیاتوری هر دو یک کار را می‌کنند: وقتی جریان بیش از حد از مدار رد شود، مدار را قطع می‌کنند تا سیم و دستگاه داغ نشود. ولی هر کدام روش کار و جای مصرف خودشان را دارند. با ابزار پیدا کردن آمپر فیوز ماشین از روی رنگ پایین همین صفحه، رنگ فیوز تیغه‌ای ماشین را از روی آمپرش پیدا کنید (یا برعکس) و برای یک بار ۱۲ ولتی فیوز مناسب انتخاب کنید. بعد از آن، فرق فیوز و کلید مینیاتوری، انواع فیوز و قاعده‌های عوض کردن ایمن فیوز را بخوانید.

در حال بارگذاری ابزار…

ابزار رنگ فیوز را چطور استفاده کنیم؟

  1. آمپر به رنگ: یک آمپر از ۱ تا ۳۰ را انتخاب کنید تا رنگ فیوز را ببینید.
  2. رنگ به آمپر: رنگ فیوزی را که در دست دارید انتخاب کنید تا آمپرش را ببینید. برای اطمینان، همیشه عدد چاپ‌شده روی فیوز را هم بخوانید.
  3. انتخاب فیوز مناسب: توان مصرف‌کننده بر حسب وات و ولتاژ را بنویسید. ابزار جریان بار را حساب می‌کند، حاشیه‌ی اطمینان اضافه می‌کند و کوچک‌ترین فیوز استاندارد را پیشنهاد می‌دهد.

فیوز یا کلید مینیاتوری؟ فرق‌شان چیست؟

یک نکته‌ی مهم درباره‌ی اسم‌ها: در ایران به کلید خودکار مینیاتوری (MCB) هم «فیوز مینیاتوری» می‌گویند و خیلی‌ها اسمش را «فیوز» می‌گذارند. اما از نظر فنی فیوز واقعی قطعه‌ای است که با ذوب شدن یک المان فلزی مدار را قطع می‌کند و بعد از قطع باید عوض شود، و کلید مینیاتوری با یک مکانیزم حرارتی و مغناطیسی قطع می‌کند و دوباره روشن می‌شود. جدول زیر این دو را مقایسه می‌کند:

ویژگی فیوز (ذوب‌شونده) کلید مینیاتوری
طرز کار یک المان فلزی نازک ذوب می‌شود و مدار را قطع می‌کند مکانیزم حرارتی و مغناطیسی، کلید را می‌اندازد
بعد از خطا باید عوض شود دوباره روشن می‌شود
سرعت در خطای بزرگ خیلی سریع؛ انواع محدودکننده‌ی جریان سریع‌تر هم هستند سریع، ولی معمولاً کندتر از یک فیوز محدودکننده‌ی خوب
ظرفیت قطع انواع پرظرفیت جریان‌های خطای خیلی بزرگ را قطع می‌کنند به مدل بستگی دارد
قیمت هر عدد کم بیشتر
راحتی کمتر، چون باید یدک داشته باشید بیشتر، و می‌تواند کلید هم باشد
کاربرد معمول خودرو، لوازم الکترونیکی، تجهیزات صنعتی، حفاظت موتور و ترانسفورماتور تابلوی برق خانه و ساختمان

هر دو سیم را حفاظت می‌کنند، نه فقط دستگاه را. برای تیپ‌های کلید (B، C، D)، جریان نامی و ظرفیت قطع، تیپ‌های مختلف کلید مینیاتوری و کاربرد آن‌ها و همه چیز درباره کلیدهای حفاظتی برق را بخوانید. اگر دنبال فرق کلید محافظ جان با کلید مینیاتوری هستید، تفاوت کلید محافظ جان و فیوز مینیاتوری چیست؟ و تفاوت کنترل بار با فیوز مینیاتوری جوابتان را می‌دهند.

جدول رنگ فیوز ماشین (تیغه‌ای)

فیوز تیغه‌ای معمولی (ATO/ATC) و مینی هر دو از یک کد رنگی استفاده می‌کنند:

آمپر رنگ
۱ آمپر مشکی
۲ آمپر طوسی
۳ آمپر بنفش
۴ آمپر صورتی
۵ آمپر بژ (قهوه‌ای روشن)
۷٫۵ آمپر قهوه‌ای
۱۰ آمپر قرمز
۱۵ آمپر آبی روشن
۲۰ آمپر زرد
۲۵ آمپر بی‌رنگ (شفاف)
۳۰ آمپر سبز

همیشه عدد چاپ‌شده روی فیوز از رنگ مهم‌تر است. فیوزهای تیغه‌ای بزرگ‌تر (ماکسی) و خانواده‌های دیگر فیوز علامت‌گذاری خودشان را دارند.

انواع فیوز

  • فیوز تیغه‌ای: فیوز پلاستیکی تخت که در ماشین، قایق و کاروان استفاده می‌شود و سه اندازه‌ی معمولی، مینی و ماکسی دارد.
  • فیوز شیشه‌ای و سرامیکی (فشنگی): فیوز استوانه‌ای که در لوازم الکترونیکی و دستگاه‌ها به کار می‌رود. اندازه‌های رایج ۵ × ۲۰ میلی‌متر و ۶٫۳ × ۳۲ میلی‌متر (¼ × ۱¼ اینچ) است.
  • فیوزهای HRC (ظرفیت قطع بالا): فیوزهای صنعتی (که در ایران بیشتر به «فیوز کاردی» یا NH می‌شناسند) و جریان‌های خطای خیلی بزرگ را با امنیت قطع می‌کنند. نوع عمومی‌شان سیم و تجهیزات را حفاظت می‌کند و نوع مخصوص موتور طوری ساخته شده که جریان راه‌اندازی را تحمل کند.
  • فیوزهای پلاگی و نیمه‌هادی: فیوزهای مخصوص تابلوهای قدیمی یا حفاظت خیلی سریع الکترونیک قدرت.

فیوز سریع با یک اضافه‌بار کوچک هم زود می‌پرد، ولی فیوز تأخیری (slow-blow) جهش‌های کوتاه مثل راه افتادن موتور را تحمل می‌کند. نوعی را انتخاب کنید که به بار شما بخورد.

فیوز مناسب را چطور انتخاب کنیم؟

  1. جریان بار را پیدا کنید: از وات و ولت، I = P ÷ V. برای تبدیل‌های بیشتر، محاسبه آنلاین تبدیل کیلووات به آمپر را ببینید.
  2. آمپر فیوز را بالاتر از جریان بار بگیرید، با حاشیه‌ی اطمینان (حدود ۲۵ درصد برای بارهای دائمی قاعده‌ی رایجی است).
  3. مطمئن شوید سیم جریان فیوز را تحمل می‌کند. فیوز از سیم محافظت می‌کند، پس سیم باید دست‌کم برای آمپر فیوز ساخته شده باشد. محاسبه آنلاین سطح مقطع کابل و سیم را ببینید.
  4. ولتاژ و ظرفیت قطع را چک کنید. فیوز باید برای ولتاژ مدار ساخته شده باشد و در مدار DC فقط باید فیوز مخصوص DC بگذارید.
  5. نوع درست را انتخاب کنید (سریع یا تأخیری) متناسب با بار.

برای سمت سیم هم افت ولتاژ را با محاسبه افت ولتاژ به زبان ساده و مثال در برق تک‌فاز و سه‌فاز بررسی کنید.

فیوز در سیستم‌های DC، خورشیدی و باتری

جرقه‌ی DC سخت‌تر از جرقه‌ی AC خاموش می‌شود. برای همین فیوز و کلیدی که روی باتری، پنل خورشیدی و اینورتر می‌گذارید، باید مخصوص DC و برای ولتاژ همان سیستم باشد. فیوز را روی هر سیم مثبت، تا جای ممکن نزدیک به پایه‌ی مثبت باتری بگذارید و آمپرش را بر اساس سیم انتخاب کنید، نه فقط بار. برای این سیستم‌ها محاسبه پنل خورشیدی، محاسبه ظرفیت باتری اینورتر و محاسبه منبع تغذیه نوار LED را ببینید.

قاعده‌های عوض کردن فیوز

  • هیچ‌وقت فیوز با آمپر بالاتر نگذارید تا دیگر نپرد. فیوزی که مدام می‌پرد نشان می‌دهد خطا یا اضافه‌باری هست که باید پیدایش کنید.
  • هیچ‌وقت فیوز را با سیم، فویل یا هر چیز دیگر پل نکنید.
  • با فیوز هم‌نوع، هم‌آمپر و هم‌ولتاژ عوضش کنید.
  • قبل از عوض کردن فیوز، مدار را قطع و ایزوله کنید.
  • علتش را پیدا کنید. اتصال کوتاه، سیم آسیب‌دیده، دستگاه خراب یا بار زیاد را بررسی کنید. اگر فیوز خانه یا کلید مینیاتوری می‌پرد، چرا فیوز خانه می‌پرد؟ ۷ دلیل رایج و راه‌حل و از کجا بفهمیم فیوز مینیاتوری پریده است؟ را بخوانید.

اشتباهات رایج

  • گذاشتن فیوز بزرگ‌تر چون مدام می‌پرد.
  • استفاده از فیوز AC در مدار DC.
  • انتخاب فیوز فقط بر اساس بار، بدون چک کردن جریان مجاز سیم.
  • اشتباه گرفتن رنگ‌ها بین خانواده‌های مختلف فیوز تیغه‌ای، یا خواندن رنگ در نور کم.
  • گذاشتن فیوز باتری دور از باتری.

سؤال‌هایی که زیاد پرسیده می‌شود

فرق فیوز و کلید مینیاتوری چیست؟

فیوز یک المان فلزی دارد که برای قطع جریان ذوب می‌شود و بعدش باید عوض شود. کلید مینیاتوری یک کلید را می‌اندازد و دوباره روشن می‌شود.

فیوز ۱۰ آمپر چه رنگی است؟

فیوز تیغه‌ای ۱۰ آمپر قرمز است. فیوز ۵ آمپر بژ (قهوه‌ای روشن)، فیوز ۱۵ آمپر آبی روشن، فیوز ۲۰ آمپر زرد و فیوز ۳۰ آمپر سبز است.

می‌شود فیوز را با آمپر بالاتر عوض کرد؟

نه. فیوز با آمپر بالاتر ممکن است بگذارد سیم قبل از پریدن فیوز داغ شود و آتش بگیرد. به‌جایش علت مشکل را پیدا و برطرف کنید.

فیوز بهتر است یا کلید مینیاتوری؟

هیچ‌کدام در همه‌جا بهتر نیست. کلید مینیاتوری در خانه و ساختمان راحت‌تر است. فیوز ارزان و سریع است و برای ماشین، الکترونیک و حفاظت در برابر جریان‌های خطای بزرگ در صنعت مناسب است.

فیوز تأخیری (slow-blow) چیست؟

فیوزی که جهش کوتاه مثل راه افتادن موتور را تحمل می‌کند، ولی اضافه‌بار طولانی را قطع می‌کند.

روی کابل باتری فیوز لازم است؟

بله. فیوزی که نزدیک باتری باشد، سیم را از اتصال کوتاه حفظ می‌کند و باید برای DC و برای همان سیم مناسب باشد.

این راهنما فقط برای اطلاع عمومی است. همیشه مستندات دستگاه و مقررات برق محلی را رعایت کنید و سیم‌کشی برق شهر را به برقکار صلاحیت‌دار بسپارید.