اصول فلزکاری مقدماتی برای برقکاران در برق صنعتی

مقدمه

پیش از ورود به مباحث تخصصی سیم‌کشی، کابل‌کشی و ساخت تابلو، هر برقکار باید با مهارت‌های پایهٔ فلزکاری آشنا باشد؛ چرا که در عمل، بریدن لوله‌های فولادی، سوراخ‌کاری برای نصب تجهیزات، رزوه‌کاری (قلاویز و حدیده) برای اتصالات و حتی لحیم‌کاری سیم‌ها، همگی بخشی از کار روزمرهٔ برق صنعتی هستند. در این مقاله، اره‌کاری، سوهان‌کاری، سوراخ‌کاری با مته، قلاویزکاری و حدیده‌کاری را به‌ترتیب و بر اساس اصول عملی بررسی می‌کنیم.

۱. اره‌کاری فلزات (کمان‌اره‌کاری)

تعریف اره‌کاری: عبارت است از گرفتن براده‌های کوچک و متعدد به‌وسیلهٔ دندانه‌های ریزی که بر روی لبهٔ تیغ اره قرار گرفته‌اند، مانند قلمی که به‌دنبال یکدیگر بر روی یک خط باریک تیغ اره قرار گرفته‌اند در ضمن کار همیشه تعدادی از دندانه‌های برنده با هم کار می‌کنند.

اره آهن بر

ارهٔ آهن‌بر: ابزاری است که برای بریدن فلزات مورد استفاده قرار می‌گیرد و از قسمت‌های زیر تشکیل شده است:

1. کمان اره: ممکن است ثابت یا قابل تنظیم باشد. به کمان‌های ثابت فقط تیغ ارهٔ فقط یک طول معین و استاندارد را می‌توان بست، اما کمان اره‌های قابل تنظیم برای استفاده از تیغ اره‌هایی به طول‌های مختلف مناسب هستند. کمان اره معمولاً دارای یک لقمه (خروسک) است که یک طرف تیغ اره به آن متصل می‌شود و با پیچ‌خراندن لقمه، تیغ اره را می‌توان به‌طور افقی یا عمودی به کمان اره بست.
2. تیغ اره: از فولاد سخت آبدیده و شکننده ساخته شده است.

نکتهٔ بسیار مهم: تیغ اره‌ها با فاصلهٔ بین دو سوراخ آن‌ها و تعداد دندانه‌های آن‌ها در هر اینچ مشخص می‌شوند. دندانه‌های تیغ اره را چپ و راست درست می‌کنند تا ضخامت شیار بریده‌شده بیشتر از ضخامت تیغ اره شود و بتواند به‌راحتی در شیار بریده‌شده حرکت کند.

فرم دندانه‌های تیغ اره در چهار نوع تهیه می‌شوند:

• تیغ اره‌هایی با ۱۴ دندانه در هر اینچ: مخصوص بریدن کارهای ضخیم، نرم مانند میله‌های تیر و تیر آهن.
• تیغ اره‌هایی با ۱۸ دندانه در هر اینچ: مخصوص بریدن فولاد‌های سخت مثل میل‌گردهای آجدار.
• تیغ اره‌هایی با ۲۴ دندانه در هر اینچ: برای بریدن مس، برنز و لوله‌های معمولی به‌کار می‌رود.
• تیغ اره‌هایی با ۳۲ دندانه در هر اینچ: برای بریدن کارهای ظریف مانند لوله‌های نازک مسی و ورق‌های فلزی به‌کار می‌رود.

اصول اره‌کاری روی فلزات

قبل از شروع بکار باید قطعه کار را خط‌کشی کرده برای انجام این عمل ابتدا با وسیلهٔ ابزار اندازه‌گیری مانند خط‌کش مدرج یا متر اندازهٔ لازم را مشخص کنید سپس با توجه به نوع کار با استفاده از سوزن خط‌کش و سنبه نشان محل برش را کاملاً مشخص نمایید. قطعهٔ کار را محکم به گیره گیره ببندید، سعی کنید محل برش تا حتی‌الامکان به فک گیره نزدیک باشد. در هنگام برش دقت داشته باشید که زاویهٔ کمان اره با سطح کار ۳۰ درجه باشد.

برشکاری با اره فقط با فشار دست و حرکت آن انجام می‌گیرد. هنگام بستن تیغ اره توجه داشته باشیم که دندانه‌های آن رو به جلو باشد زیرا اره فقط در موقع حرکت به سمت جلو برداری را انجام می‌دهد. در حرکت به سمت عقب تا جایی که امکان دارد به اره فشار وارد نکنیم زیرا موجب شکسته شدن دندانه‌های تیغ اره می‌گردد.

در حین برش با اره بهتر است محل برش را با روغن روغن‌کاری نماییم؛ در این حالت با ایجاد روغن روغنکاری بین تیغ اره و محل برش، اصطکاک بین تیغ اره و محل برش کمتر شده و در نتیجه باعث طول عمر تیغ اره و همچنین تسریع کار می‌شود.

۲. سوهان و سوهان‌کاری

تعریف سوهان‌کاری: عملی است که در آن با استفاده از دندانه‌های ریز مانند قلم که در کنار یکدیگر روی یک سطح صاف یا گرد قرار گرفته‌اند، براده برداری از روی فلزات می‌کنیم. عمل سوهان‌کاری به‌وسیله سوهان انجام می‌شود.

تعریف سوهان: ابزاری است که با استفاده از آن از روی فلزات براده‌برداری می‌کنند و آن‌ها را به شکل دلخواه در می‌آورند. سوهان از فولاد آبدیده ساخته شده است و شکننده می‌باشد.

قسمت‌های سوهان

سوهان از قسمت‌های زیر تشکیل می‌شود: ۱- پاشنه ۲- پهلو ۳- سطح ۴- طول ۵- نوک ۶- دسته. جنس دستهٔ سوهان از چوب یا پلاستیک بوده و دم سوهان داخل دسته سوهان‌ها می‌باشد؛ معمولاً سوهان‌های کوچک نیاز به دسته ندارند.

انواع سوهان از نظر آج

سوهان‌ها از نظرآج به سه دسته تقسیم می‌شوند:

• سوهان یک آجه: برای سائیدن مواد نرم مثل آلومینیوم، جدن، کائوچو و پلاستیک سخت.
• سوهان دو آجه: برای سائیدن فلزات سخت به‌کار می‌رود.
• سوهان آج درشت: برای سائیدن چوب و پلاستیک نرم به‌کار می‌رود و اصطلاحاً به آن سوهان چوب‌سای نیز می‌گویند.

شناسایی و انتخاب سوهان

فاصلهٔ بین نوک سوهان تا پاشنهٔ آن را طول سوهان گویند. سوهان‌ها معمولاً به طول‌های ۴، ۶، ۸، ۱۰، ۱۲ و ۱۴ اینچ ساخته می‌شوند. ریزی و درشتی آج سوهان‌ها بسته به طول سوهان و متناسب با آن فرق می‌کند. سوهان‌ها را از لحاظ شکل طبقه‌بندی نیز می‌کنند که به صورت زیر می‌باشد:

1. سوهان تخت: بیشتر از انواع دیگر کاربرد دارد و برای کارهای عمومی فلز کاری از آن استفاده می‌شود.
2. سوهان تخت بغل صاف: مانند سوهان تخت است اما پهلوهای آن را آج نمی‌زنند تا بغل کار را نساید.
3. سوهان نیم گرد: برای سائیدن و ایجاد سطوح منحنی به‌کار می‌رود.
4. سوهان گرد: برای سوهان‌کاری سوراخ‌ها و ایجاد قوس در قطعه کار به‌کار می‌رود.
5. سوهان چهارگوش: برای چهارگوش کردن سوراخ‌ها از آن استفاده می‌شود.
6. سوهان سه گوش: برای ایجاد سوراخ سه گوش یا مثلثی و همچنین درست کردن زاویهٔ ۶۰ درجه از آن استفاده می‌شود.

انواع سوهان

در سوهان‌کاری گاهی از سوهان‌های دوزنقه‌ای، خنجری، زبانه‌ای و گرده ماهی نیز استفاده می‌شود.

اصول سوهان‌کاری

در سوهان‌کاری دستهٔ سوهان را طوری به دست بگیرید که انگشتان شما زیر دستهٔ سوهان و انگشت شصت بالای آن قرار گیرد. به‌وسیلهٔ انتهای انگشت شصت دست سوهان را که نوک سوهان را در دست گرفته‌اید با کار تماس داشته باشید. سوهان را با فشار دست به جلو بکشید زیرا فقط در حرکت به سمت جلو عمل براده‌برداری انجام می‌گیرد. در هنگام عقب کشیدن سوهان به آن فشار وارد نکنید زیرا موجب شکسته شدن دندانه‌های آجهای سوهان می‌گردد.

نکاتی که باید در موقع سوهان‌کاری رعایت شود

1. از بکار بردن سوهان بی‌دسته خودداری کنید.
2. روی سطوحی که سوهان می‌کشید دست نکشید.
3. کار را در گیره محکم ببندید و سعی کنید سطحی را که می‌خواهید سوهان‌کاری کنید تا جایی که امکان دارد به گیره نزدیک باشد.
4. برای جلوگیری از خستگی و کوفتگی در هنگام سوهان‌کاری بدن خود را در وضعیت صحیح قرار دهید.
5. از سوهان‌های بزرگ و دنده درشت برای سوهان‌کاری سطوح باریک استفاده نکنیم.
6. هیچ‌گاه سوهان را از جهت عرضی روی سطح کار نکشید زیرا موجب رفتن از بین آجها و زبری سطح می‌شود.
7. در سوهان‌کاری سطوح دقیق سبابه انگشت خود را روی قسمتی از سطح کار که با آن در تماس است قرار دهید و مسیر حرکت را کوتاه‌تر کنید.

تمیز کردن سوهان

در هنگام سوهان‌کاری اغلب براده در آجهای سوهان گیر می‌کند و سطح صاف قطعهٔ کار را خراش می‌دهد و در نتیجه در عمل براده برداری به‌خوبی انجام نمی‌شود. برای پاک کردن سوهان‌ها معمولاً از برس سیمی استفاده می‌کنیم.

۳. سوراخ‌کاری با ماشین متِه

تعریف سوراخ‌کاری: برای تولید محصولات فلزی اکثراً سوراخ‌کاری ضرورت پیدا می‌کند. این عمل ممکن است به طرق مختلف انجام شود اما معمولی‌ترین و ساده‌ترین روش، سوراخ‌کاری با ماشین متِه است. با استفاده از متِه فقط سوراخ‌های گرد را می‌توان ایجاد کرد. سوراخ‌های ایجاد شده ممکن است در انواع: راه‌بدر، پله‌دار و بن‌بست باشند.

تعریف متِه: ابزاری است که به‌وسیلهٔ آن در قطعات سوراخ‌های گرد ایجاد می‌کنند. متِه‌ها را معمولاً از فولاد تندبر می‌سازند. قطر آن‌ها ممکن است بر حسب اینچ یا میلی‌متر باشد. متِه از قسمت‌های زیر تشکیل می‌شود:

• نوک متِه: که عمل برش را انجام می‌دهد.
• بدنهٔ متِه: که دارای دو لبهٔ برنده و دو شیارکه عمل هدایت براده را از بیرون شیار انجام می‌دهند.
• ساق متِه: که در گلویی ماشین یا سه‌نظام محکم می‌شود.

انواع متِه از نظر کاربرد

1. متِه الماسه: از این متِه برای سوراخ‌کاری دیوارهای سیمانی و بتونی استفاده می‌شود و دارای رنگ استیلی می‌باشد.
2. متِه معمولی: جنس آن از فولاد تندبر می‌باشد و برای سوراخ‌کاری روی آهن نرم، آلومینیوم، مس، چوب و غیره به‌کار می‌رود.
3. متِه خشکه‌بر: برای سوراخ‌کاری فلزات سخت و شکننده مانند چدن. ابزار فولاد به‌کار می‌رود.

انواع متِه از نظر شکل ساق

1. متِه ساق استوانه‌ای: معمولاً متِه‌ها تا قطر 16mm را ساق استوانه‌ای می‌سازند. این نوع متِه‌ها با سه نظام بسته می‌شوند.
2. متِه ساق مخروطی: این نوع متِه‌ها را با کلاهک یا بدون کلاهک (بستگی به قطر مخروطی متِه) در گلوئی ماشین متِه جا می‌زنند.
3. متِه ساق چهارگوش: برای بزرگ کردن و توسعهٔ سوراخ‌ها در قطعات بزرگ و سنگین از این متِه‌ها استفاده می‌شود.

ماشین متِه

معمولاً نیروی محرکهٔ ماشین‌های متِه انرژی الکتریکی می‌باشد. به همین دلیل به آن‌ها ماشین متِهٔ برقی گفته می‌شود. ماشین متِه‌های برقی، درل نیز نامیده می‌شوند و به دو دسته زیر تقسیم می‌شوند:

1. ماشین متِهٔ برقی دستی: از این درل بیشتر برای سوراخ‌کاری قطعات بزرگ که ماشین متِه با پایهٔ ثابت امکان‌پذیر نباشد و همچنین در سوراخ‌خواهی که در سوراخ‌خواهی که دارای قطر کم هستند و دقت زیادی لازم ندارند استفاده می‌شود. نیروی چرخشی این درل به‌وسیلهٔ الکتروموتور و نیروی پیشروی آن با دست کارگر ایجاد می‌شود. این درل‌ها معمولاً با برق تک فاز کار می‌کنند.
2. ماشین متِهٔ عمودی یا ماشین متِه رادیال: امروزه استفاده از این ماشین متِه در اغلب کارهای صنعتی و کارگاه‌ها متداول است. برای بستن متِه به این ماشین‌ها می‌توانیم هم از سه‌نظام و از متِه‌های ساق مخروطی استفاده کنیم.

نکاتی که هنگام کار باید رعایت شوند (سوراخ‌کاری با متِه)

1. سعی کنیم متِه تا حد امکان عمود بر سطح کار قرار گیرد.
2. فشار بیش از حد به متِه وارد نشود.
3. متِه در تمام طول کار مرتباً خنک شود.
4. پس از هر مرحله سوراخ‌کاری نوک متِه کنترل شود.
5. مرکز سوراخ حتماً به‌وسیلهٔ سنبه نشان مشخص شود زیرا احتمال لغزش متِه در ابتدای کار بسیار زیاد است.
6. سیم درل را به دقت کنترل کنید که در جایی لخت نشده باشد و یا با چیزی برخورد نکند.
7. برادهٔ ایجادشده به‌وسیلهٔ متِه را با دست جابجا نکنید.
8. دقت کنید که عمق سوراخ بیشتر از طول مارپیچ متِه نباشد.
9. قبل از خاموش کردن ماشین مراقب باشید که متِه داخل کار نباشد.
10. برای زدن متِه‌های سوراخ‌های بزرگ ابتدا با متِه شماره کوچک‌تر آن را سوراخ کنید.
11. هرگز محور متحرک ماشین متِه را با دست نگه ندارید.

۴. قلاویز و قلاویزکاری

تعریف قلاویز: ابزاری است که به‌وسیلهٔ آن می‌توان داخل سوراخ‌ها رزوه (دنده) ایجاد نمود. قلاویز دارای سه تا چهار شیار موازی با محور آن است که باعث ایجاد دندانه‌های برنده و همزمان با آن هدایت براده به خارج می‌گردد. شیارها اغلب دارای سطح مقطع نیم دایره هستند ولی شیار قلاویزهایی که از آن‌ها برای قطعات نرم (فلزات سبک) استفاده می‌شود طوری ساخته شده‌اند که ایجاد زاویهٔ بیشتری می‌گردد.

قلاویز

معمولاً قلاویزها به‌صورت تکی عمل رزوه‌کاری را انجام نمی‌دهند و همیشه به‌صورت دست یا سری کامل مورد استفاده قرار می‌گیرند. ترتیب یک دست قلاویز به صورت زیر است:

1. قلاویز شماره یک یا پیشرو: دارای یک سر مخروطی بلند می‌باشند که کار براده برداری اصلی را تقریباً در حدود ۵۵٪ کار را انجام می‌دهد.
2. قلاویز میان رو: که ۲۵٪ دیگر کار را انجام می‌دهد.
3. قلاویز پس رو یا تکمیلی: این قلاویز ۲۰٪ باقیماندهٔ کار را انجام می‌دهد و در واقع عمل پرداختکاری را روی سطوح رزوه‌ها انجام می‌دهد.

انواع قلاویزها از نظر سیستم‌های اندازه‌گیری

1. قلاویز میلی متری: قطر خارجی و گام دنده (فاصلهٔ یک دنده تا دندهٔ مجاور) این قلاویزها بر حسب میلی متر مشخص می‌شود. مثلاً اگر روی ساق قلاویزی اعداد 10 × 1.5mm حک شده باشد به معنی ۱۰قطر خارجی قلاویز و عدد 1.5 مشخص گام دندهٔ قلاویز می‌باشد.
2. قلاویز اینچی: روی ساق این قلاویزها قطر خارجی قلاویز بر حسب اینچ و همچنین تعداد دنده‌ها در هر اینچ مشخص می‌شود. به عنوان مثال اگر روی ساق قلاویزی نوشته شده باشد ⁷⁄₁₆ × 14 یعنی قطر خارجی قلاویز ⁷⁄₁₆ اینچ و این قلاویز در هر اینچ ۱۴ دندانه دارد.

دستهٔ قلاویز یا قلاویز گردان: برای قلاویز کردن از دستهٔ قلاویز یا قلاویز گردان استفاده می‌شود. دستهٔ قلاویز وسیله‌ای است که از دستهٔ قلاویز یا قلاویز گردان استفاده می‌شود. دستهٔ قلاویز چهارگوش داخل آن محکم شده و قلاویز را با کمک آن می‌گردانیم. قلاویز گردان در دو نوع ثابت و قابل تنظیم ساخته می‌شود که معمولاً نوع قابل تنظیم دارای کاربرد بیشتری است زیرا قلاویز گردان ثابت فقط برای یک شماره قلاویز به‌کار می‌رود.

انتخاب مته برای قلاویزکاری

برای انتخاب متهٔ که قبل از قلاویزکاری فلز را با آن سوراخ می‌کنیم و آن را آمادهٔ قلاویزکاری می‌نماییم همیشه اندازهٔ متهٔ شماره یک را به‌اندازهٔ یک تا 1.5 میلی متر از قطر قلاویز کوچکتر در نظر بگیریم. به عنوان مثال برای ساختن یک مهرهٔ شماره ۱۰mm می‌توانیم متهٔ بوسیلهٔ متهٔ مترفلاز 8.5 یا 9 میلی متری سوراخ را ایجاد کرده سپس بوسیلهٔ قلاویز 10mm آن را قلاویز نماییم.

اصول قلاویزکاری

ابتدا قطعهٔ کار را محکم به گیره بسته و قلاویز پیشرو را داخل سوراخ ایجاد شده بوسیلهٔ متهٔ قرار می‌دهیم. سپس بوسیلهٔ گونیا آن را کاملاً بر سطح کار عمود می‌کنیم سپس قلاویز گردان را روی آن بسته و عمل قلاویزکاری را به این ترتیب می‌نماییم که به ازای هر ⅛ دور حرکت در جهت راست گرد، نیم دور یک دور به عقب برمی‌گردیم تا براده‌های ایجاد شده از مسیر خارج گردند. به همین روش کار را ادامه می‌دهیم تا تمام سطح داخلی سوراخ رزوه کاری شود.

توجه داشته باشیم در حین کار مرتباً سطح کار را روغن‌کاری نماییم پس از اتمام کار قلاویز پیشرو برای قلاویز میان رو و پس رو به همین ترتیب عمل کرده و به این ترتیب قلاویزکاری داخل سوراخ انجام می‌شود.

قلاویز چپ

از این قلاویز فقط برای خارج کردن پیچ‌های شکسته استفاده می‌شود. این قلاویز به‌صورت تکی بوده و همیشه برخلاف قلاویزهای معمولی در جهت چپ‌گرد براده برداری را انجام می‌دهند.

اگر به علتی قسمت آچارخور پیچی در حین کار خارج شود برای خارج کردن این پیچ ابتدا بوسیلهٔ متهٔ کوچکتر از قطر پیچ (دو یا سه شماره کوچکتر) سوراخی در وسط پیچ شکسته ایجاد نموده آنگاه قلاویز چپ را در انتهای سوراخ به جایی که قلاویز به قرخانده تا در این حالت درایین فشار دستهٔ قلاویز پیچ باز شده و به همراه قلاویز خارج می‌گردد.

توجه داشته باشیم که از قلاویز چپ برای هیچ کار دیگری نمی‌توان استفاده کرد.

۵. حدیده و حدیده‌کاری

تعریف حدیده: ابزاری است که به‌وسیلهٔ آن روی میله‌ها و لوله‌ها رزوه (دنده) ایجاد می‌کنند.

ساختمان حدیده: از یک دسته و مهره‌ای که جنس آن از فولاد ابزار است تشکیل می‌شود.

حدیده

انواع حدیده

1. حدیده با مهرهٔ یکپارچه: آن را از فولادی که کربن آن زیاد است می‌سازند و آبدیده می‌کنند. ابتدای سوراخ این حدیده‌ها کمی مخروطی و دارای شش شیار موازی با محور آن است که باعث هدایت براده‌ها را به خارج انجام می‌دهد. این شیارها همچنین باعث ایجاد لبهٔ برنده و همزمان با آن هدایت براده را به خارج حدیده انجام می‌دهد. مهرهٔ حدیده به‌وسیلهٔ پیچهایی که در پیرامون آن قرار دارد در داخل دستهٔ محکم می‌شود و در هنگام کار حتماً باید از محکم بودن آن‌ها مطمئن باشیم.
2. حدیدهٔ دو پارچه: از وسط مهره چهارگوشی که است تشکیل شده است این مهره در دو نصف شده است در شیار جناغی شکل دسته حدیده قرار می‌گیرد. تنظیم این نوع حدیده به‌وسیلهٔ پیچی که در امتداد محور شیار جناغی شکل قرار دارد انجام می‌گیرد.
3. حدیده با مهرهٔ یکپارچهٔ شش گوشی: کاربرد این حدیده برای اصلاح رزوه پیچ‌های معیوب می‌باشد. به این ترتیب که مانند مهره آن‌را روی پیچ معیوب قرار داده و بوسیلهٔ آچار روی آن می‌پیچانند. در هنگام حرکت روی پیچ، پیچانده‌دنده‌های معیوب را اصلاح می‌کند.

اصول حدیده‌کاری

در هنگام حدیده‌کاری توجه داشته باشیم که میله‌ای که قطر میله‌ای باید حدیده شود در حدود 0.2 تا 0.3 میلی متر کوچکتر از قطر حدیده باشد.

آنگاه لبهٔ میله را پخ زده تا حدیده خوب هدایت شود. سپس میله‌ای که باید حدیده کنید را باید کاملاً بصورت عمودی بندید و آن‌را با گونیای 90 درجه کنترل نمائید. سپس حدیده را روی میله یا لوله قرار داده و با استفاده از گونیای سعی کنید که حدیده کاملاً روی میله عمود شود. آنگاه در جهت راست گرد یا موافق حرکت عقربه‌های ساعت حدیده‌کاری را شروع کنید. مانند قلاویزکاری به ازای هر ⅛ دور حرکت به سمت جلو یا راست دور یا نیم دور حرکت در جهت مخالف برگردانید تا براده‌های ایجاد شده از محل کار خارج شود. در تمام طول کار مرتباً سطح کار را روغن‌کاری نمائید. با رعایت موارد گفته‌شده می‌توانید به‌اندازهٔ مورد نیاز روی میله رزوه ایجاد نمایید.

HSS: این حروف که بر روی ساق متِه‌ها، حدیده‌ها، قلاویزها حک می‌شوند معرف این ابزار است که مخصوص کار بر روی فلزات نرم می‌باشند و از بکار بردن آن روی فلزات سخت مانند فولاد آبدیده خودداری کنید.

نکات ایمنی تکمیلی در فلزکاری (بر اساس استانداردهای عمومی کارگاهی)

علاوه بر نکات ایمنی ذکرشده در جزوه برای سوراخ‌کاری، رعایت موارد زیر که در منابع ایمنی کارگاهی نیز تأکید می‌شود، ریسک حوادث را کاهش می‌دهد:

• همواره از عینک ایمنی هنگام اره‌کاری، سوهان‌کاری و سوراخ‌کاری استفاده کنید تا از پرتاب براده به چشم جلوگیری شود.
• قبل از روشن‌کردن ماشین متِه یا دستگاه حدیده، از قفل‌بودن قطعه کار در گیره یا میز کار اطمینان حاصل کنید.
• در هنگام کار با ابزارهای برقی دوار (مانند درل)، از پوشیدن دستکش گشاد، کراوات یا لباس آزاد خودداری کنید؛ زیرا ممکن است در قسمت‌های چرخان دستگاه گیر کند.
• ابزارهای دستی (سوهان، اره، قلاویز) باید همیشه تیز و سالم باشند؛ ابزار کند نیروی بیشتری برای کار می‌طلبد و احتمال لغزش و آسیب را افزایش می‌دهد.

سوالات متداول (FAQ)

۱. چرا هنگام اره‌کاری یا سوهان‌کاری فقط در حرکت به جلو باید فشار وارد کرد؟

چون دندانه‌های اره و آج‌های سوهان طوری طراحی شده‌اند که فقط در حرکت رو به جلو عمل براده‌برداری را انجام می‌دهند. اعمال فشار در حرکت برگشت (عقب) باعث می‌شود دندانه‌ها بدون براده‌برداری روی سطح سخت فلز کشیده شوند و در نتیجه به‌سرعت شکسته یا کند شوند.

۲. برای قلاویزکاری، سوراخ باید هم‌اندازهٔ قطر قلاویز باشد یا کوچک‌تر؟

سوراخ باید حدود ۱ تا ۱.۵ میلی‌متر کوچک‌تر از قطر اسمی قلاویز باشد؛ چون قلاویز خودش با براده‌برداری، فضای باقی‌مانده را به شکل رزوه (دنده) در می‌آورد. اگر سوراخ هم‌اندازه یا بزرگ‌تر از قلاویز باشد، رزوهٔ حاصل ضعیف و بی‌دوام خواهد بود.

۳. تفاوت قلاویز و حدیده در چیست؟

قلاویز برای ایجاد رزوهٔ داخلی (مثلاً داخل یک سوراخ یا مهره) استفاده می‌شود، در حالی‌که حدیده برای ایجاد رزوهٔ خارجی (روی یک میله یا سرلولهٔ فولادی) به‌کار می‌رود. هر دو ابزار از یک اصل مشابه (براده‌برداری تدریجی همراه با بازگشت جزئی) پیروی می‌کنند.

۴. چرا حدیده‌کاری و قلاویزکاری باید همراه با روغن‌کاری انجام شود؟

روغن‌کاری اصطکاک بین ابزار و فلز را کاهش می‌دهد، گرمای ناشی از براده‌برداری را کنترل می‌کند و باعث می‌شود براده‌ها راحت‌تر از مسیر رزوه خارج شوند؛ در نتیجه هم عمر ابزار (قلاویز/حدیده) بیشتر می‌شود و هم کیفیت رزوهٔ ایجادشده بالاتر می‌رود.

۵. حروف HSS روی ابزار به چه معناست و چرا نباید آن‌ها را روی فولاد آبدیده به‌کار برد؟

HSS مخفف فولاد تندبر (High Speed Steel) است و روی ابزارهایی مانند متِه، حدیده و قلاویز حک می‌شود که برای کار روی فلزات نرم مناسب‌اند. استفادهٔ این ابزار روی فلزات سخت مانند فولاد آبدیده باعث کند یا شکسته شدن سریع لبه‌های برنده می‌شود، چون سختی فلز کار از سختی خود ابزار بیشتر است.