تأثیر عدم بارندگی بر قطعی برق در ایران

کمبود بارندگی در ایران طی سال‌های اخیر به‌طور مستقیم و غیرمستقیم یکی از عوامل مهم افزایش احتمال قطعی برق بوده است. این مسئله چند علت اصلی دارد:

۱. کاهش تولید برق نیروگاه‌های آبی

بخش قابل‌توجهی از برق ایران توسط نیروگاه‌های برق‌آبی تولید می‌شود.
وقتی بارندگی کاهش پیدا می‌کند:

• حجم سدها کم می‌شود

• مخازن آب به حد بحرانی می‌رسند

• نیروگاه‌های آبی مجبور به کاهش تولید یا توقف کامل می‌شوند

در نتیجه فشار تولید برق روی نیروگاه‌های حرارتی و گازی افزایش می‌یابد که همیشه توان جبران کامل کمبود را ندارند.

۲. افزایش مصرف برق در دوره‌های کم‌بارشی

زمان‌هایی که بارندگی کم است معمولاً:

• در تابستان هوا گرم‌تر می‌شود → افزایش مصرف کولر و سیستم‌های سرمایشی

• در زمستان خشکسالی موجب کاهش رطوبت و افزایش استفاده از وسایل گرمایشی می‌شود

این افزایش مصرف در کنار کمبود تولید، احتمال خاموشی را بالا می‌برد.

۳. فشار بیشتر بر شبکه برق و سوخت نیروگاه‌ها

وقتی نیروگاه‌های آبی از مدار خارج می‌شوند:

• نیروگاه‌های حرارتی باید سوخت بیشتری مصرف کنند

• ممکن است تأمین گاز برای همه نیروگاه‌ها در زمستان دشوار شود

• برخی نیروگاه‌ها مجبور به سوخت مایع (گازوئیل/مازوت) می‌شوند که محدودیت و مشکلات بیشتری دارد

این فشار مضاعف می‌تواند به کمبود برق و قطعی‌های دوره‌ای منجر شود.

۴. اثرات بلندمدت خشکسالی بر زیرساخت‌ها

خشکسالی‌های طولانی‌مدت باعث:

• افت سطح آب‌های زیرزمینی

• کاهش دبی رودخانه‌ها

• کاهش توان تولیدی سدها به‌صورت پایدار

این عوامل در سال‌های آینده نیز می‌توانند تأثیر منفی بر پایداری شبکه برق داشته باشند، حتی اگر بارندگی یک سال خوب باشد.

۵. وابستگی بالا به منابع آب در استان‌های پرمصرف

برخی استان‌ها (تهران، اصفهان، خوزستان، فارس، کرمان) وابستگی زیادی به سدها و آب پشت آن‌ها برای تولید برق دارند.
بنابراین هر سال کم‌بارشی مستقیماً به خطر خاموشی در این مناطق منجر می‌شود.

تأثیر زمستان امسال بر قطعی برق

۱. کمبود گاز = مهم‌ترین عامل قطعی برق در زمستان

در زمستان، مصرف گاز خانگی به شدت بالا می‌رود.
در نتیجه:

• گاز کمتری به نیروگاه‌ها می‌رسد

• برخی نیروگاه‌ها مجبور به استفاده از سوخت مایع می‌شوند

• تعدادی از واحدها ممکن است از مدار خارج شوند

در صورت سرد شدن هوا، احتمال قطعی برق افزایش می‌یابد.

۲. میزان بارندگی و وضعیت سدها

اگر بارندگی امسال:

کم باشد

• سدها نمی‌توانند نیروگاه‌های برق‌آبی را تقویت کنند

• سهم تولید برق‌آبی کاهش می‌یابد

• فشار روی نیروگاه‌های حرارتی بیشتر می‌شود
  → احتمال قطعی بالاتر

نرمال یا خوب باشد

• نیروگاه‌های آبی توان بیشتری خواهند داشت

• بخشی از کمبود گاز جبران می‌شود
  → احتمال قطعی کمتر

۳. دمای هوا در زمستان

این عامل بسیار تعیین‌کننده است:

• زمستان سرد = مصرف گاز خانگی انفجاری → کاهش سوخت نیروگاه‌ها → خاموشی محتمل

• زمستان معتدل = مصرف گاز کمتر → برق پایدارتر

در سال‌هایی که هوا چند هفته سرد می‌شود، معمولاً خاموشی‌های پراکنده رخ می‌دهد.

۴. وضعیت شبکه و تعمیرات نیروگاه‌ها

اگر قبل از زمستان:

• تعمیرات نیروگاهی کامل انجام نشده باشد

• چند نیروگاه بزرگ از مدار خارج باشند

۵. مصرف مردم

اگر مصرف گاز و برق خانگی مدیریت نشود، فشار بر شبکه بالا می‌رود.
به‌خصوص در ساعت‌های اوج مصرف (۵ عصر تا ۱۰ شب).

به‌طور خلاصه:

• اگر زمستان امسال سرد و پربرف نباشد و بارندگی کمتر از نرمال باشد → احتمال قطعی برق افزایش می‌یابد.

• اگر زمستان معتدل باشد و بارش‌ها مناسب باشند → احتمال قطعی کم خواهد بود.

• مهم‌ترین نقش را سوخت‌رسانی به نیروگاه‌ها و وضعیت سدها ایفا می‌کنند.

عدم بارندگی با کاهش آب سدها و افزایش مصرف برق، تولید نیروگاه‌ها را محدود و شبکه را تحت فشار قرار می‌دهد. این ترکیب باعث می‌شود در زمان‌های اوج مصرف، شبکه با کمبود مواجه شده و خاموشی‌ها اجتناب‌ناپذیر باشند.