کابل‌های اینترنت تنگه هرمز دقیقا چه نوع کابلی هستند و چه شرکت های آنها را نصب کرده اند؟

کابل‌های اینترنت تنگه هرمز: از نصب تا تولید؛ راهنمای کامل از صفر تا صد

زیر آب‌های تنگه هرمز علاوه بر نفتکش‌ها، کابل‌های فیبر نوری هم خوابیده‌اند که اینترنت کشورهای حاشیه خلیج فارس را به جهان وصل می‌کنند. این مقاله می‌گوید کدام کابل‌ها آنجا هستند، از چه لایه‌هایی ساخته شده‌اند، قطر و سطح مقطع آن‌ها در همین دسته چقدر است، چگونه نصب و تعمیر می‌شوند و چه شرکت‌هایی توان ساختشان را دارند. منابع در پایان مقاله آمده و وضعیت خبری تا تاریخ ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶ بررسی شده است.

• طبق داده‌های تله‌جئوگرافی، سه سامانه فعال از تنگه هرمز می‌گذرند: AAE-1، FALCON و GBI. رسانه‌های نزدیک به سپاه از «هفت کابل» سخن گفته‌اند که شمارش آن با تعریف متفاوت از «کابل» است.
• این کابل‌ها مسی برق‌دار نیستند: هسته آن‌ها چند جفت تار شیشه‌ای است که در لوله‌ای مسی یا فولادی و چند لایه زره و پلی‌اتیلن پیچیده شده.
• مشخصات دقیق قطعات هرمز منتشر نشده است. اعداد قطر و سطح مقطع در این مقاله مقادیر تیپیک کاتالوگ سازندگان همان دسته است، نه اندازه رسمی این سه سیستم.
• ساخت و نصب این سیستم‌ها فقط در دست چند شرکت جهانی است: SubCom آمریکا، ASN فرانسه، NEC ژاپن و HMN Tech چین.

۱. کدام کابل‌ها از تنگه هرمز می‌گذرند؟

تله‌جئوگرافی در مارس ۲۰۲۶ نوشت که سه سامانه فعال از هرمز عبور می‌کنند. رسانه‌های ایرانی وابسته به سپاه مانند تسنیم از هفت کابل نام برده‌اند و در آن مثلاً TGN-Gulf و SEA-ME-WE هم آمده است. اختلاف از اینجا می‌آید که بعضی منابع شاخه‌های یک سیستم یا پروژه‌های در دست ساخت را هم می‌شمارند. نتیجه: هر عددی را بی‌قیدوشرط نپذیرید و ببینید منبع چه چیزی را «کابل» حساب کرده است.

سامانه‌های دیگری مثل SeaMeWe-6، بخش Pearls از 2Africa و پروژه FIG همچنان در مرحله ساخت یا برنامه‌ریزی هستند و به نوشته منابع، ناآرامی منطقه آن‌ها را متوقف یا تاخیردار کرده است. یک کنسرسیوم عراقی–اماراتی برای کابل WorldLink هم به هزینه ۷۰۰ میلیون دلار اعلام کرده است.

از کجا می‌گذرند؟

تله‌جئوگرافی می‌گوید به‌دلیل مشکلات سال‌هایی با ایران، همه کابل‌ها در آب‌های عمان از تنگه عبور داده شده‌اند و همین باعث شده کابل‌ها در یک نوار باریک فشرده شوند. منبعی دیگر (Steptoe) با استناد به متخصصان می‌گوید FALCON و GBI از آب‌های اقلیمی ایران نیز می‌گذرند. این دو روایت با هم نمی‌خوانند و نقشه‌های عمومی مسیر را به‌صورت سبک نشان می‌دهند، نه مختصات واقعی؛ پس درباره مرز دقیق عبور نمی‌توان قطعی حکم داد.

۲. ساختار داخلی کابل‌های اینترنت زیردریایی؛ از فیبر نوری تا زره فولادی

کابل‌های اینترنت زیردریایی برخلاف کابل‌های برق معمولی، برای انتقال انرژی الکتریکی به مصرف‌کننده طراحی نشده‌اند؛ وظیفه اصلی آن‌ها انتقال داده به کمک پالس‌های نوری درون رشته‌های بسیار نازک شیشه‌ای است. این کابل‌ها باید در مسیرهای طولانی زیر دریا، در برابر نفوذ آب، فشار محیط، کشش هنگام نصب و آسیب‌های مکانیکی مقاومت کنند. به همین دلیل، هسته فیبر نوری با مجموعه‌ای از لایه‌های محافظ، عایق و در برخی مدل‌ها زره فولادی احاطه می‌شود.

لایه‌های کابل از مرکز به بیرون

۱. فیبرهای نوری؛ مسیر اصلی انتقال اطلاعات

در مرکز کابل، یک یا چند رشته فیبر نوری شیشه‌ای قرار دارد. اطلاعات دیجیتال به شکل پالس‌های نور در این رشته‌ها منتقل می‌شوند. فیبرها بسیار ظریف‌اند و به‌تنهایی تحمل فشار و کشش واردشده هنگام نصب در بستر دریا را ندارند؛ بنابراین باید درون ساختاری محافظت‌شده قرار بگیرند.

۲. ژل یا ماده مسدودکننده آب

فضای اطراف فیبرها در بسیاری از طراحی‌ها با ژل مخصوص یا مواد آب‌بند پر می‌شود. این مواد به کاهش احتمال حرکت آب درون مجموعه و محافظت از فیبرها کمک می‌کنند. ترکیب دقیق این ماده به طراحی و فناوری سازنده بستگی دارد.

۳. لوله فلزی محافظ هسته

فیبرها معمولاً داخل یک لوله فلزی باریک، مانند لوله فولاد ضدزنگ یا ساختار فلزی مناسب دیگر، قرار می‌گیرند. این بخش از هسته در برابر فشار و آسیب محافظت می‌کند و به حفظ عملکرد فیبرها در محیط دریایی کمک می‌کند. در بسیاری از سامانه‌های مخابراتی زیردریایی، یک هادی فلزی نیز برای انتقال جریان مستقیم موردنیاز تجهیزات تقویت‌کننده در مسیر کابل تعبیه می‌شود؛ بنابراین نباید کابل را کاملاً فاقد بخش برق‌رسان دانست، اما اطلاعات اینترنتی از طریق نور منتقل می‌شوند، نه از طریق جریان الکتریکی در یک هادی مسی مانند کابل برق.

۴. لایه‌های عایق و مانع نفوذ رطوبت

در اطراف هسته، بسته به طراحی، لایه‌هایی از پلی‌اتیلن، پلیمرهای محافظ یا نوارها و موانع فلزی در نظر گرفته می‌شوند. این لایه‌ها می‌توانند به جداسازی بخش‌های مختلف، جلوگیری از نفوذ رطوبت و حفاظت از اجزای داخلی کمک کنند. در برخی مقاطع شماتیک کابل، موادی مانند پلی‌کربنات، نوار مایلار و مانع آلومینیومی نیز نمایش داده می‌شوند؛ بااین‌حال، همه کابل‌ها الزاماً دقیقاً همین مواد یا همین ترتیب لایه‌ها را ندارند.

۵. سیم‌های فولادی؛ زره مکانیکی کابل

در کابل‌هایی که به محافظت مکانیکی بیشتری نیاز دارند، یک یا چند لایه سیم فولادی، معمولاً به‌صورت تابیده‌شده به دور بخش داخلی کابل، به کار می‌رود. این زره به افزایش مقاومت کششی و محافظت در برابر ضربه، سایش و برخی خطرهای مکانیکی کمک می‌کند. چنین محافظتی به‌ویژه در آب‌های کم‌عمق و نزدیک ساحل اهمیت دارد؛ زیرا لنگر کشتی‌ها، تورهای ماهیگیری و عملیات کف‌دریایی می‌توانند خطر آسیب به کابل را افزایش دهند.

۶. غلاف بیرونی؛ آخرین سد محافظ

بیرونی‌ترین بخش کابل ممکن است از پلی‌اتیلن مقاوم، نخ‌های پلیمری یا ترکیبی از پوشش‌ها و مواد محافظ ساخته شود. این لایه از اجزای زیرین در برابر تماس با محیط اطراف و سایش محافظت می‌کند. در برخی طراحی‌های زره‌دار، مواد پوششی دیگری نیز برای محافظت از سیم‌های فولادی استفاده می‌شوند.

آیا همه کابل‌های زیردریایی این ساختار را دارند؟

خیر. ساختار کابل با توجه به عمق آب، شرایط بستر دریا، طول مسیر، شیوه نصب و میزان خطر آسیب مکانیکی تغییر می‌کند. در بخش‌های عمیق اقیانوس، که احتمال برخورد مستقیم لنگر یا تجهیزات صیادی کمتر است، ممکن است کابل از نوع سبک‌تر با زره محدود یا بدون زره سنگین باشد. در نزدیکی ساحل و مناطق کم‌عمق، کابل‌ها معمولاً به محافظت بیشتری نیاز دارند و ممکن است یک یا دو لایه زره فولادی داشته باشند. بنابراین، ضخامت، قطر و تعداد لایه‌های کابل در تمام طول مسیر الزاماً یکسان نیست.

این موضوع درباره کابل‌های عبوری از تنگه هرمز چه اهمیتی دارد؟

در بررسی کابل‌های اینترنت عبوری از تنگه هرمز، از جمله سامانه‌های AAE-1، FALCON و GBI، باید میان ساختار عمومی کابل‌های مخابراتی زیردریایی و مشخصات دقیق کابل نصب‌شده در یک مسیر مشخص تفاوت قائل شد. ساختارهای معرفی‌شده در کاتالوگ سازندگان و نمودارهای فنی، نمونه‌هایی از فناوری ساخت این کابل‌ها هستند؛ اما تا زمانی که مشخصات فنی رسمی همان بخش از مسیر منتشر نشده باشد، نمی‌توان قطر، جنس تمام لایه‌ها یا تعداد رشته‌های زره آن را با قطعیت تعیین کرد.

نکته مهم: تصویر مقطع کابل که لایه‌هایی مانند فیبر نوری، ژل، لوله فلزی، مانع آلومینیومی، سیم‌های فولادی و غلاف پلی‌اتیلن را نشان می‌دهد، برای توضیح اصول ساخت کابل مناسب است؛ اما نباید آن را نقشه دقیق و قطعی کابل‌های نصب‌شده در تنگه هرمز معرفی کرد.

۳. قطر و سطح مقطع چقدر است؟

مشخصات دقیق همان قطعاتی که در هرمز خوابیده‌اند از سوی مالکان و سازندگان منتشر نشده، پس نمی‌توان گفت هریک دقیقاً چند میلی‌متر است. اما کاتالوگ سازندگان نمای کلی را نشان می‌دهد. این ارقام مقادیر نمونه در کلاس و نه مشخصات همان کابل‌ها هستند:

عدد سطح مقطع هندسی را خودم از روی قطر محاسبه کرده‌ام و به کل مقطع بیرونی مربوط است؛ نه مساحت هادی که در کابل‌های برق معمولاً گفته می‌شود. در منابع فنی از کابل‌های سبک مثل ۱۷ تا ۲۱ میلی‌متر برای اعماق زیاد و دولایه زره‌دار با قطری حدود ۴۵ تا ۶۰ میلی‌متر برای آب‌های کم‌عمق یاد شده است؛ این منبع تجاری است و به عنوان تقریب عمومی در نظر گرفته شود. نکته مهم: در هرمز، که عمق آن طبق گزارش‌ها بین ۶۰ تا ۱۰۰ متر است، مهندسان به‌طور معمول نمونه زره‌دار یا دفن‌شده را به نمونه سبک ترجیح می‌دهند، نه اینکه مشخصات قطعی از منبعی تایید شده باشد.

۴. چگونه نصب می‌شوند؟

نصب یک سیستم زیردریایی سال‌ها طول می‌کشد و مراحل زیر را دارد:

1. مطالعه مسیر: نقشه‌برداری بستر دریا، بررسی عمق، لرزه‌خیزی، اکوسیستم و ترافیک کشتی انجام می‌شود و مسیر تعیین می‌گردد.
2. مجوزها: هر کابل برای عبور از آب‌های هر کشور مجوز می‌خواهد و همین نقطه‌ای است که در هرمز مسیر را تنگ‌تر کرده است.
3. تولید: کابل‌ها و ریپیترها در کارخانه ساخته و تست می‌شوند. ریپیترها تقویت‌کننده‌هایی هستند که در فواصل چند ده کیلومتری قرار می‌گیرند تا سیگنال ضعیف نشود.
4. بارگیری: کابل مستقیم از کارخانه روی کشتی مخصوص کابل‌گذار بار می‌شود.
5. لایندن و دفن: کشتی حرکت می‌کند و کابل را روی مسیر می‌اندازد. در آب‌های کم‌عمق و نرم‌بستر، معمولاً با شکنجه (plough) کابل در یک خندق دفن می‌شود تا از لنگر و تور صیادی محفوظ بماند. شکنجه‌های معمولی حدود یک متر می‌کنند و مدل‌های پیشرفته‌تر تا حدود سه متر تغییر عمق دارند. اگر دفن ممکن نباشد، از کابل زره‌دار استفاده می‌شود.
6. اتصال به خشکی: کابل در ایستگاه انتهایی وارد ساختمان می‌شود و به شبکه زمینی وصل می‌شود. این ایستگاه‌ها محل‌های بسیار حساس و امنیتی هستند.
7. آزمایش و راه‌اندازی: پس از نصب و تست، سیستم آماده سرویس اعلام می‌شود.

نکته مهم برای هرمز: از نظر کابل‌گذاری، در آب‌های کم‌عمق و پرتردد، خطر اصلی حادثه لنگر و صید است. همین باعث می‌شود طراحان از زره و دفن استفاده کنند، نه اینکه مسیر ساده باشد.

۵. تعمیر و ریسک‌ها

• حدود ۲۰۰ قطع در سال در سراسر جهان رخ می‌دهد و بیشترین سهم مربوط به لنگر و وسایل صید است. طبق آمار ICPC، حدود یک درصد از آن عمدی بوده است.
• تعمیر نیاز به کشتی تعمیرکار دارد که باید مجوز ورود بگیرد و حین کار متوقف بماند. شرکت اماراتی e-Marine مسئول تعمیر در خلیج است و طبق گزارش مارس ۲۰۲۶ پنج کشتی دارد که فقط یکی از آن‌ها داخل خلیج بود.
• در دریای سرخ، ۲۰۲۴ سه کابل آسیب دید و شش ماه طول کشید تا تعمیر شود. در سپتامبر ۲۰۲۵ چهار کابل آسیب دید و تعمیر سه تای آن پنج ماه طول کشید. این مثال نشان می‌دهد مشکل اصلی گاهی مجوز و امنیت است، نه ساخت فنی تعمیر.

۶. چه شرکتی می‌تواند این کابل را تولید کند؟

ساخت یک سیستم ریپیتردار به کابل، ریپیتر، تجهیزات انتهایی و کشتی کابل‌گذار نیاز دارد، و طبق گزارش‌های صنعتی فقط چهار شرکت کل این زنجیره را در اختیار دارند:

سهم بازار سال‌به‌سال عوض می‌شود و منابع با هم نمی‌خوانند: داده‌های سال ۲۰۱۸ ASN را حدود ۳۰ درصد، NEC را ۲۳ درصد و SubCom را ۲۰ درصد می‌دانند؛ اما نشریه‌ای که از تراز SubCom نقل کرده، حدود ۴۰ درصد از کیلومترهای نصب‌شده را به نام این شرکت گذاشته است. این نشان می‌دهد تعریف «سهم» و بازه زمانی در نتیجه اثر دارد.

شرکت‌هایی مثل Nexans، Hexatronic و FiberHome هم کابل زیردریایی می‌سازند، اما معمولاً کل سیستم (کابل، ریپیتر، تجهیزات و نصب) را همان چهار شرکت بالا تحویل می‌دهند.

نقش ایران در ساخت

منابع ایرانی مثل مهر می‌گویند ساخت این کابل‌ها در دست کنسرسیوم‌های بین‌المللی و سرمایه شرکت‌های غربی است و تحریم‌ها مشارکت ایران را سخت کرده است.

۷. وضعیت امروز

به گزارش رویترز که (۲۳ اکتبر) منتشر شد، دو مقام امنیتی ایرانی گفته‌اند تهران برای حمله به کابل‌های زیردریایی خلیج، در صورت ازسرگیری حمله آمریکا و اسرائیل، برنامه تدوین کرده و حتی ممکن است مانع تعمیر آن شود. معاون سیاسی سپاه هم گفته هفت کابل زیر تنگه می‌تواند در صورت حمله به زیرساخت‌های ایران هدف قرار بگیرد. این هشدارها هنوز تهدید هستند.

پرسش‌های متداول

آیا این کابل‌ها برق حمل می‌کنند؟ فقط برای تغذیه ریپیترها جریان کمی دارند؛ اصل داده با نور منتقل می‌شود.

قطر این کابل‌ها چقدر است؟ از حدود ۱۷ میلی‌متر برای نسخه‌های سبک تا چند سانتی‌متر برای زره‌دارها، اما قطر واقعی قطعات هرمز منتشر نشده است.

آیا یک شرکت ایرانی می‌تواند این کابل را بسازد؟ در حال حاضر خیر .

منابع

• TeleGeography، «مقاله Navigating Hostile Waters» از Alan Mauldin (۱۳ مارس ۲۰۲۶)
• Steptoe، تحلیل جنگ ایران و کابل‌های هرمز
• Stimson Center، تحلیل آسیب‌پذیری کابل‌های زیردریایی خلیج
• Reuters (گزارش ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶) و Arab News
• کاتالوگ‌های Nexans، Hexatronic و FiberHome
• خبرگزاری مهر، ایتی‌رسان، سنن، Tasnim (نقل شده در منابع دیگر)
• اعلامیه‌های سازندگان AAE-1 و GBI و FALCON در Lightwave، Capacity و Converge Digest
• Wikipedia (مقاله AAE-1) و نشریات سازندگان SubCom و ASN