کابل ضدحریق چه تفاوتی با کابل معمولی دارد؟

کابل ضدحریق با کابل معمولی از نظر عملکرد در شرایط آتش‌سوزی تفاوت دارد. کابل‌های ضدحریقِ دارای تأییدیه مناسب می‌توانند برای حفظ عملکرد مدارهای حیاتی در مدت مشخصی از آتش‌سوزی طراحی شده باشند؛ در مقابل، کابل‌های معمولی الزاماً برای ادامه انتقال برق در چنین شرایطی ساخته نشده‌اند. البته همه کابل‌هایی که عنوان ضدحریق دارند، عملکرد یکسانی ندارند و انتخاب آن‌ها باید بر اساس استاندارد آزمون و کاربرد موردنظر انجام شود.

در این مقاله از مجله پارسانور، تفاوت کابل ضدحریق و کابل معمولی، انواع کابل‌های مقاوم در برابر آتش، کاربردهای مهم و نکات ضروری هنگام خرید را بررسی می‌کنیم.

کابل ضدحریق چیست؟

کابل ضدحریق یا Fire Resistant Cable نوعی کابل برق، کنترل یا مخابرات است که برای حفظ عملکرد الکتریکی در شرایط آتش‌سوزی و تحت شرایط آزمون مشخص طراحی و آزمایش می‌شود.

در بعضی سیستم‌های ساختمانی و صنعتی، قطع برق هنگام آتش‌سوزی می‌تواند عملکرد تجهیزات ایمنی را مختل کند. برای مثال، مدار اعلام حریق، روشنایی اضطراری یا تجهیزات کنترل دود ممکن است لازم باشد برای مدت مشخصی فعال بمانند. در این شرایط، استفاده از کابل دارای عملکرد تأییدشده در برابر آتش اهمیت دارد.

نکته مهم این است که کابل ضدحریق به معنی کابلی نیست که در برابر هر آتش‌سوزی و در هر شرایطی سالم بماند. مدت تحمل، دما، شرایط نصب و عملکرد کابل باید بر اساس آزمون و مشخصات فنی همان محصول بررسی شود.

معرفی انواع کابل‌های مقاوم در برابر حرارت

تفاوت کابل ضدحریق با کابل معمولی چیست؟

مهم‌ترین تفاوت این کابل‌ها در عملکرد آن‌ها هنگام مواجهه با آتش است. کابل معمولی ممکن است با آسیب دیدن عایق یا روکش، دچار اتصال کوتاه یا قطع مدار شود؛ اما کابل مقاوم در برابر آتش، در صورت داشتن تأییدیه مناسب، برای حفظ عملکرد مدار در شرایط تعریف‌شده طراحی شده است.

توجه: هر کابل معمولی الزاماً بی‌کیفیت یا ناایمن نیست. کابل معمولیِ استاندارد برای کاربرد تعیین‌شده خود مناسب است؛ مسئله این است که برای مدارهایی که باید هنگام آتش‌سوزی فعال بمانند، نمی‌توان بدون بررسی مشخصات فنی از کابل معمولی استفاده کرد.

تفاوت کابل ضدحریق و کابل نسوز چیست؟

در بازار، اصطلاحات «کابل ضدحریق»، «کابل مقاوم در برابر آتش» و «کابل نسوز» گاهی به‌جای یکدیگر استفاده می‌شوند؛ اما برای انتخاب فنی، باید مشخصات واقعی محصول بررسی شود، نه فقط نام تجاری آن.

سه ویژگی مهم را باید از هم تفکیک کرد:

۱. کابل مقاوم در برابر آتش (Fire Resistant)

این کابل برای حفظ یکپارچگی مدار در شرایط آتش‌سوزی تعریف‌شده طراحی و آزمایش می‌شود. استاندارد سری IEC 60331 از استانداردهای مرتبط با آزمون حفظ عملکرد مدار در شرایط آتش است.

۲. کابل کندسوز یا مقاوم در برابر گسترش شعله (Flame Retardant)

هدف اصلی این کابل محدود کردن گسترش شعله در طول کابل تحت شرایط آزمون مشخص است. استاندارد سری IEC 60332 برای ارزیابی رفتار کابل در برابر گسترش شعله کاربرد دارد. این ویژگی به‌تنهایی به معنای ادامه کارکرد مدار در آتش‌سوزی نیست.

۳. کابل کم‌دود و بدون هالوژن (LSZH)

این کابل با هدف کاهش دود و محدود کردن انتشار گازهای اسیدی هالوژنی در شرایط آزمون مربوطه طراحی می‌شود. کم‌دود و بدون هالوژن بودن، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که کابل می‌تواند مدار را هنگام آتش‌سوزی فعال نگه دارد.

بنابراین ممکن است یک پروژه به کابلی نیاز داشته باشد که هم گسترش شعله را محدود کند، هم دود کمی تولید کند و هم یکپارچگی مدار را حفظ کند. این ویژگی‌ها باید جداگانه در مشخصات فنی و تأییدیه محصول بررسی شوند.

کابل ضدحریق از چه موادی ساخته می‌شود؟

ساختار کابل مقاوم در برابر آتش به نوع کاربرد، ولتاژ و استاندارد طراحی بستگی دارد. این کابل‌ها ممکن است از ترکیبی از اجزای زیر ساخته شوند:

• هادی مسی: برای انتقال جریان الکتریکی؛ نوع و سطح مقطع هادی بر اساس مشخصات طراحی انتخاب می‌شود.
• عایق مقاوم در برابر شرایط حرارتی: نوع عایق با توجه به ساختار کابل و الزامات عملکرد آن تعیین می‌شود.
• لایه یا نوار محافظ حرارتی: در برخی ساختارها برای کمک به حفظ عایق و عملکرد مدار در شرایط آتش به کار می‌رود.
• روکش بیرونی: برای محافظت مکانیکی و تأمین ویژگی‌های موردنیاز محیط نصب استفاده می‌شود.

وجود یک ماده خاص، مانند میکا، به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که کابل ضدحریق استاندارد است. عملکرد نهایی به طراحی کامل کابل، فرایند ساخت و نتیجه آزمون محصول وابسته است.

کابل ضدحریق در چه مکان‌هایی استفاده می‌شود؟

استفاده از کابل مقاوم در برابر آتش در مدارهایی اهمیت بیشتری دارد که قطع آن‌ها هنگام حریق می‌تواند ایمنی افراد یا عملکرد تجهیزات حیاتی را به خطر بیندازد.

۱. سیستم اعلام حریق

مدارهای اعلام حریق برای انتقال سیگنال بین تجهیزات و پنل کنترل به کابل متناسب با الزامات طراحی نیاز دارند. نوع کابل باید با مشخصات سامانه اعلام حریق و ضوابط پروژه مطابقت داشته باشد.

۲. روشنایی اضطراری

در ساختمان‌هایی که هنگام قطع برق عادی باید مسیرهای خروج روشن بمانند، کابل‌کشی سامانه روشنایی اضطراری باید متناسب با الزامات ایمنی و مدت عملکرد موردنیاز انتخاب شود.

۳. سیستم کنترل و تخلیه دود

در برخی ساختمان‌ها، تجهیزات کنترل دود باید هنگام آتش‌سوزی فعال باقی بمانند. کابل این تجهیزات باید متناسب با شرایط عملکردی و الزامات پروژه انتخاب شود.

۴. بیمارستان‌ها و مراکز درمانی

در بیمارستان‌ها، برخی مدارهای ایمنی و سامانه‌های حیاتی ممکن است به کابل دارای عملکرد تأییدشده در برابر آتش نیاز داشته باشند. نوع کابل برای همه تجهیزات بیمارستانی یکسان نیست و باید بر اساس طراحی تأسیسات تعیین شود.

۵. تونل‌ها، مراکز حمل‌ونقل و ساختمان‌های پرتردد

در تونل‌ها، ایستگاه‌ها، مراکز تجاری بزرگ و ساختمان‌های پرتردد، محدود کردن گسترش شعله و دود و حفظ عملکرد برخی مدارها اهمیت ویژه‌ای دارد. انتخاب کابل باید با الزامات ایمنی همان پروژه هماهنگ باشد.

هنگام خرید کابل ضدحریق به چه نکاتی توجه کنیم؟

صرف مشاهده عبارت «ضدحریق» روی بسته‌بندی برای انتخاب کابل کافی نیست. پیش از خرید، موارد زیر را بررسی کنید:

1. کاربرد کابل: مشخص کنید کابل برای برق‌رسانی عمومی، اعلام حریق، روشنایی اضطراری یا تجهیزات دیگری استفاده می‌شود.
2. استاندارد آزمون: برای حفظ عملکرد مدار در آتش، مدارک آزمون مرتبط، مانند استاندارد مناسب از سری IEC 60331، را بررسی کنید.
3. گسترش شعله: اگر این ویژگی لازم است، نتایج آزمون مرتبط با سری IEC 60332 را بررسی کنید.
4. دود و گازهای حاصل از سوختن: در محیط‌های حساس، مدارک مربوط به کم‌دود بودن و ویژگی‌های هالوژنی را متناسب با نیاز پروژه بررسی کنید.
5. ولتاژ و سطح مقطع: کابل باید از نظر ولتاژ نامی، جریان مجاز، افت ولتاژ و شرایط نصب مناسب باشد.
6. گواهی و مشخصات سازنده: تأییدیه باید به همان نوع و ساختار کابل مربوط باشد، نه صرفاً به یک خانواده کلی از محصولات.

مدت عملکرد کابل در آتش را نباید فقط از روی ظاهر، رنگ روکش یا نام محصول حدس زد. این مشخصه باید در مدارک معتبر محصول و نتایج آزمون قابل پیگیری باشد.

آیا کابل ضدحریق گران‌تر از کابل معمولی است؟

قیمت کابل ضدحریق به جنس و سطح مقطع هادی، تعداد رشته‌ها، نوع عایق و روکش، ساختار محافظ حرارتی، استانداردهای موردنیاز و مدارک آزمون بستگی دارد. به همین دلیل، نمی‌توان یک درصد ثابت برای اختلاف قیمت تمام کابل‌های ضدحریق و معمولی اعلام کرد.

هنگام مقایسه قیمت، فقط مبلغ هر متر کابل را در نظر نگیرید. باید بررسی کنید که محصول انتخاب‌شده الزامات فنی پروژه را برآورده می‌کند یا خیر. استفاده از کابل ارزان‌تر اما نامتناسب با الزامات ایمنی می‌تواند به معنی برآورده نشدن نیاز اصلی مدار باشد.

پرسش‌های متداول درباره کابل ضدحریق

آیا کابل ضدحریق هنگام آتش‌سوزی ذوب نمی‌شود؟

خیر، نمی‌توان چنین تضمینی داد. کابل مقاوم در برابر آتش برای عملکرد مشخصی تحت شرایط آزمون تعریف‌شده طراحی می‌شود. دما، مدت مواجهه، آسیب مکانیکی و شرایط نصب بر عملکرد آن تأثیر دارند.

آیا کابل ضدحریق همیشه برق را منتقل می‌کند؟

خیر. حفظ عملکرد مدار به نوع کابل، آزمون موفق، مدت و شرایط آتش‌سوزی و نصب صحیح بستگی دارد. هیچ کابل متعارفی را نباید بدون محدودیت زمانی و شرایطی مقاوم در برابر هر آتش‌سوزی فرض کرد.

آیا کابل کم‌دود و بدون هالوژن همان کابل ضدحریق است؟

خیر. کم‌دود و بدون هالوژن بودن به ویژگی‌های دود و گازهای حاصل از سوختن مربوط است؛ اما مقاوم بودن در برابر آتش از نظر حفظ عملکرد مدار، نیازمند بررسی جداگانه است.

برای سیستم اعلام حریق چه کابلی مناسب است؟

کابلی مناسب است که با الزامات طراحی سیستم، مقررات محل اجرا و عملکرد موردنیاز در شرایط آتش‌سوزی سازگار باشد. نوع کابل، مدت عملکرد و مدارک آزمون باید پیش از خرید بررسی شوند.

آیا می‌توان از کابل معمولی در تمام ساختمان‌ها استفاده کرد؟

کابل معمولیِ استاندارد برای بسیاری از مدارهای عمومی مناسب است؛ اما مدارهای حیاتی و سامانه‌های ایمنی ممکن است به کابل دارای ویژگی‌های خاص در برابر آتش نیاز داشته باشند. تصمیم نهایی باید بر اساس مقررات و طراحی فنی پروژه گرفته شود.

کابل ضدحریق رنگ خاصی دارد؟

کابل‌های ضدحریق معمولاً با روکش قرمز یا نارنجی تولید می‌شوند؛ اما رنگ روکش ملاک تشخیص ضدحریق بودن کابل نیست. برای اطمینان باید مشخصات فنی و استانداردهای معتبر کابل بررسی شود.

جمع‌بندی

تفاوت اصلی کابل ضدحریق با کابل معمولی در عملکرد آن‌ها هنگام آتش‌سوزی است. کابل مقاوم در برابر آتش، در صورت داشتن تأییدیه مناسب، می‌تواند عملکرد مدار را برای مدت مشخصی در شرایط آزمون حفظ کند؛ در حالی که کابل معمولی لزوماً چنین قابلیتی ندارد.

برای انتخاب درست، باید تفاوت کابل مقاوم در برابر آتش، کابل کندسوز و کابل کم‌دود و بدون هالوژن را بشناسید و مشخصات فنی، استانداردها و مدارک آزمون محصول را بررسی کنید. انتخاب کابل مناسب، علاوه بر کیفیت محصول، به نوع مدار، شرایط نصب و الزامات ایمنی پروژه وابسته است.

مجله پارسانور تلاش می‌کند با ارائه اطلاعات فنی و کاربردی، به انتخاب آگاهانه‌تر تجهیزات برق و روشنایی کمک کند.