میدان مغناطیسی ایجادشده در MRI تا چه اندازه خطرناک و کشنده است؟

دستگاه MRI (تصویربرداری تشدید مغناطیسی) یکی از پیشرفته‌ترین و دقیق‌ترین روش‌های تصویربرداری پزشکی است که بدون استفاده از پرتوهای یونیزان (مانند اشعه ایکس یا گاما) کار می‌کند. بااین‌حال، شدت میدان مغناطیسی تولیدشده در این سیستم بسیار بالاتر از میدان مغناطیسی طبیعی زمین است و همین موضوع نگرانی‌هایی درباره‌ی احتمال خطرناک یا حتی کشنده‌بودن آن ایجاد می‌کند.

در این مقاله به‌صورت تخصصی بررسی می‌کنیم که میدان مغناطیسی MRI چقدر قوی است، چگونه عمل می‌کند، چه خطراتی دارد و آیا می‌تواند کشنده باشد یا خیر.

۱. شدت میدان مغناطیسی MRI چقدر است؟

میدان مغناطیسی زمین ≈ ۵۰ میکروتسلا
میدان مغناطیسی MRI ≈ ۱.۵ تا ۳ تسلا در دستگاه‌های بالینی
MRIهای تحقیقاتی: ۷ تسلا تا ۱۱ تسلا

به بیان ساده:
میدان MRI حدود ۳۰٬۰۰۰ تا ۶۰٬۰۰۰ برابر قوی‌تر از میدان مغناطیسی زمین است.

اما آیا این قدرت به انسان آسیب می‌زند؟ پاسخ نسبی است:

⚠️ میدان MRI برای بدن انسان «مستقیم» کشنده نیست، اما خطرات غیرمستقیم دارد که می‌تواند کشنده باشد.

۲. میدان مغناطیسی MRI چگونه عمل می‌کند؟

میدان مغناطیسی ثابت (Static Magnetic Field یا B₀) هسته‌های هیدروژن بدن را هم‌راستا می‌کند. سپس امواج رادیویی به آن‌ها انرژی می‌دهند و با قطع موج، اتم‌ها انرژی را آزاد کرده و تصویر ساخته می‌شود.

هیچ‌یک از این مراحل برای سلول‌های بدن خاصیت تخریبی، جهش‌زا یا سرطان‌زا ندارند.
MRI فاقد پرتو یونیزان است.

۳. آیا میدان مغناطیسی MRI خطرناک است؟

✔️ پاسخ: به‌طور مستقیم خیر، اما به‌صورت غیرمستقیم بله و می‌تواند بسیار خطرناک باشد.

خطرات MRI چهار گروه اصلی دارند:

۴. خطرات کشنده‌ی غیرمستقیم MRI

۱) «پرتاب اشیا» یا Projectile Effect – خطر کاملاً واقعی و کشنده

میدان مغناطیسی MRI می‌تواند اجسام فلزی را با سرعت بسیار زیاد به سمت تونل جذب کند. مثال‌ها:

• کپسول اکسیژن
• قیچی
• آچار
• ویلچر فلزی
• گوشی موبایل

این اشیا با سرعت بالا مانند «موشک» حرکت می‌کنند و می‌توانند به شدت جراحت یا مرگ منجر شوند.

⚠️ موارد مرگ در دنیا ثبت شده است.
(مثلاً برخورد کپسول اکسیژن با مغز کودک در اتاق MRI)

۲) ایمپلنت‌ها و وسایل فلزی داخل بدن

برخی اجسام داخلی بدن در میدان MRI خطرناک هستند:

• فنرهای آنوریسم
• دریچه‌های قلب قدیمی
• پلاتین‌های فلزی خاص
• ضربان‌سازهای قلبی (Pacemaker)
• پمپ انسولین
• ایمپلنت‌های حلزون گوش

این وسایل یا حرکت می‌کنند یا داغ می‌شوند یا مختل می‌گردند.
در موارد نادر می‌تواند منجر به خونریزی، آسیب بافتی یا مرگ گردد.

۳) جریان‌های القایی و گرما در بافت‌ها

تغییرات ناگهانی میدان مغناطیسی (به‌ویژه در MRIهای قوی ۳ تسلا و بالاتر) ممکن است:

• باعث لرزش عضلات
• ایجاد احساس سوزش
• یا افزایش دمای بافت شود

اما در میدان استاندارد غیرکشنده است و با رعایت پروتکل‌ها ایمن باقی می‌ماند.

۴) نویز شدید و آسیب به شنوایی

شدت صدای MRI:

۱۰۰ تا ۱۳۰ دسی‌بل (معادل صدای موتور جت)

بدون محافظ شنوایی می‌تواند:

• آسیب به پرده گوش
• خواب‌زدگی، سردرد
• یا کاهش شنوایی دائمی ایجاد کند

نه کشنده، اما بسیار آزاردهنده و خطرناک.

۵. آیا میدان مغناطیسی MRI برای سلول‌های بدن تهدیدی دارد؟

تا امروز:

❌ هیچ مدرکی مبنی بر ایجاد سرطان
❌ هیچ مدرکی مبنی بر تخریب DNA
❌ هیچ مدرکی مبنی بر ایجاد جهش
❌ هیچ مدرکی مبنی بر اثرات مرگ‌بار مستقیم

گزارش نشده است.

بنابراین میدان مغناطیسی MRI ذاتاً برای انسان کشنده نیست.

۶. در چه شرایطی MRI می‌تواند واقعاً خطر مرگ داشته باشد؟

تنها در سه حالت:

🔻 ۱. وجود ایمپلنت یا قطعه فلزی ناسازگار

پرتاب، جابه‌جایی یا داغ‌شدن آن می‌تواند کشنده باشد.

🔻 ۲. ورود شیء فلزی یا شیء سنگین به اتاق MRI

تصادف با تجهیزات پرتاب‌شده ثبت‌شده است.

🔻 ۳. بی‌توجهی به پروتکل‌های ایمنی

نبستن در اتاق، تنظیم نبودن دستگاه، قرارگیری نادرست بیمار و… می‌تواند خطرساز باشد.

بنابراین:
خطرهای MRI ناشی از «محیط» و «اشیا» هستند، نه بدن انسان.

۷. آیا زنان باردار یا کودکان در خطر بیشتری هستند؟

طبق دستورالعمل‌های بین‌المللی:

• MRI برای جنین در سه‌ماهه اول فقط در مواقع ضروری انجام می‌شود.
• برای بقیه دوران بارداری و کودکان بی‌خطر محسوب می‌شود.
• MRI زیرا میدان مغناطیسی آن تأثیر بیولوژیک مهمی ندارد.

۸. آیا میدان MRI کشنده است؟

✔️ MRI از نظر فیزیکی و بیولوژیک کاملاً بی‌ضرر برای بدن انسان است.

❌ اما میدان مغناطیسی قوی آن می‌تواند خطرات غیرمستقیم اما واقعاً کشنده ایجاد کند.

خطر اصلی: اجسام فلزی (داخلی یا خارجی).

بنابراین:
MRI تا زمانی که پروتکل‌های ایمنی رعایت شود، یکی از ایمن‌ترین روش‌های تصویربرداری جهان است.

۱. آیا سکه یا انگشتر می‌تواند خطرناک باشد؟

✔️ بله، اما نه به اندازه وسایل بزرگ مثل کپسول اکسیژن یا ابزارهای فلزی سنگین.

چرا؟

• میدان مغناطیسی MRI اجسام فرومغناطیس (مثل آهن، فولاد) را با قدرت زیاد جذب می‌کند.

• سکه، انگشتر، گردنبند و سگک کمربند ممکن است به‌سرعت به سمت تونل MRI کشیده شوند.

• اگر این اشیا نزدیک دستگاه باشند، می‌توانند تبدیل به پرتابه خطرناک شوند.

⚠️ حتی اجسام کوچک می‌توانند باعث:

• آسیب فیزیکی

• ایجاد بریدگی یا ضربه

• گیرکردن در تونل

• اختلال تصویربرداری

به همین دلیل ورود هرگونه فلز به اتاق MRI ممنوع است.

۲. آیا سکه و انگشتر روی بدن خطر کشنده دارند؟

❌ معمولاً کشنده نیستند

✔️ اما بسیار خطرناک و ممنوع هستند

به خصوص:

• انگشتر می‌تواند روی انگشت گیر کند و با کشیده شدن به سمت دستگاه، باعث آسیب جدی شود.

• اگر فرد به دستگاه نزدیک شود، ممکن است دستش ناگهان کشیده شود و دچار آسیب مفصلی، بریدگی یا شکستگی گردد.

۳. آیا همه فلزها خطرناک هستند؟

نه. فقط فلزهای فرومغناطیس (جذب‌شونده توسط آهنربا) خطرناک‌اند:

اما حتی فلزهای غیرمغناطیسی نیز بهتر است خارج شوند، چون:

• ممکن است گرم شوند

• باعث اختلال تصویر شوند

• برای احتیاط از بیمار گرفته می‌شوند

۴. چرا بیمارستان‌ها بسیار سخت‌گیر هستند؟

زیرا حوادث MRI در دنیا نشان داده:

• یک گیره کوچک مو می‌تواند با سرعت به داخل تونل پرتاب شود.

• یک سکه می‌تواند باعث آسیب چشم یا صورت شود.

• یک انگشتر می‌تواند دست فرد را به دستگاه بچسباند.

بنابراین تمام اشیا باید قبل از ورود به اتاق MRI حذف شوند.